Terapeutyka i kosmetologia - wstęp.
Podstawowe surowce i substancje czynne w preparatach kosmetycznych.
Z czego składają się kremy, maski, oleje i żele?
Preparaty do pielęgnacji składają się z surowców podstawowych i substancji czynnych. Działanie surowców podstawowych, takich jak tłuszczów, olejów i wosków, stawiane jest na równi ze związkami specjalnymi, takimi jak substancje nawilżające, proteiny, witaminy i wyciągi roślinne. Preparaty nie zawierające substancji czynnych stanową nie tylko podstawę do produkcji kosmetyków, ale także chronią czy wygładzają skórę.
Działanie niektórych składników preparatów kosmetycznych wysuwa się na pierwszy plan. Tak zwane kosmeceutyki można, ze względu na ich działanie, umieścić między tradycyjnymi preparatami kosmetycznymi do pielęgnacji i ochrony skóry a farmaceutykami. Kosmeceutyki mają zapobiegać procesom starzenia się skóry stymulując endogenne funkcje przemiany materii. Zawierają one np. kwas glikolowy, witaminy, nośniki tlenu, mocznik, MPC (kompleks peptydów mlekowych), kwas hialuronowy oraz czynniki wzrostowe i nawilżające.
Jeśli dokładnie przyjrzeć się większości nowoczesnych substancji czynnych, można zauważyć, że są to przede wszystkim proteiny roślinne, drobnocząsteczkowe peptydy, także z mleka, kwasy, witaminy, alkohole wielowodorotlenowe, lizaty z kultur bakterii i enzymy. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że skóra ma ograniczone możliwości regeneracyjne. Jeśli warstwa rogowa ciągle będzie ścierana, np. za pomocą kwasu glikolowego, zdolność skóry do regeneracji zacznie się zmniejszać. Nowe komórki nie będą już równie szybko wytwarzane, a skóra zamiast wyglądać młodziej i świeżo, stanie się coraz cieńsza i coraz wrażliwsza. W odniesieniu do wysoko stężonych koncentratów kosmetycznych istnieje niebezpieczeństwo nadmiernej pielęgnacji, która może prowadzić do tworzenia się zaskórników, podrażnień, a nawet uczuleń.
Substancje czynne stosowane są w kosmetyce do oczyszczania, pielęgnacji i ochrony skóry zdrowej lub z zaburzeniami. Nie stosuje się ich w leczeniu skóry chorej.
Ze względu na obszar działania można wyróżnić następujące grupy substancji czynnych:
1. Działające na powierzchni skóry: oczyszczające, nawilżające okluzyjnie, dezynfekujące, ochronne i upiększające, np. środki powierzchniowo czynne do mycia, hydrolizaty proteinowe i lipidy tworzące warstwy okluzyjne, filtry słoneczne, pigmenty stosowane w kolorowej kosmetyce.
2. Przenikające do warstwy rogowej i poprawiające jej właściwości barierowe lub działające bezpośrednio nawilżające, np. ceramidy, stercie, lipidy zawierające kwas linolowy, gliceryna, mocznik, alfa-hydroksykwasy.
3. Działające w obszarze warstwy rogowej, ale wpływające na funkcjonowanie głębszych warstw skóry, np. alfa-hydroksykwasy.
4. Wnikające zarówno do naskórka, jak i skóry właściwej, działające ochronnie, przede wszystkim przeciw wolnym rodnikom, np. witamina E, pochodne witaminy C, beta-karoten.
5. Wnikające w skórę, wykazujące określone działanie biologiczne (np. wpływające bezpośrednio na przebieg procesów metabolicznych), np. pochodne nie-nasyconych kwasów tłuszczowych (alantoina, retinol, hydroksyprolina, karnityna, flawonoidy).
Na granicy kosmetyki pielęgnacyjnej i dekoracyjnej leżą preparaty upiększające, zawierające dodatkowo substancje czynne, np. make-up, pomadki do ust z witaminą E oraz działające nawilżająco przez wytworzenie warstwy okluzyjnej, np. barwne kremy podkładowe i make-up, kremy samoopalające itp.
Surowce kosmetyczne, zarówno bazowe, jak i czynne, możemy podzielić w zależności od pochodzenia, na trzy grupy:
1. mineralne
2. roślinne, zwierzęce i otrzymywane biotechnologicznie
3. syntetyczne.
Niekiedy surowce dzieli się na pochodzące ze źródeł nieodnawialnych (kopaliny, ropa naftowa, gaz itp.) oraz odnawialnych (rośliny, mikroorganizmy, zwierzęta). Podział ten dotyczy również pochodzenia surowców stosowanych do syntezy końcowych produktów, np. wiele środków powierzchniowo czynnych otrzymywanych jest w drodze syntezy chemicznej z olejów roślinnych, dlatego zalicza się je do opartych na surowcach odnawialnych. Większość substancji stosowanych w kosmetyce to związki organiczne, zawierające w swojej strukturze szkielet zbudowany z atomów węgla.
Sposób ułożenia atomów w szkielecie węglowym i obecność innych pierwiastków niż węgiel oraz wodór określają właściwości fizykochemiczne związku, takie jak stan skupienia, rozpuszczalność w wodzie lub olejach itp. oraz jego przydatność jako surowca kosmetycznego.
